Harry Kleyn

“Daarom!”

Harry Kleyn, Amsterdams fotograaf geboren in Indië. Begaafd, bescheiden, beminnelijk.

In ruim veertig jaar tijd (1940-1983) kwam van zijn hand een rijk archief fascinerende zwart/wit foto’s tot stand in z’n atelier en zijn lab in Amsterdam Zuid.

Een huis in de Van Baerlestraat waar werken en creëren met wonen was verweven; een gezin en een levendig va-et-vient van vrienden, artiesten, dansers, fotomodellen en verwanten. 

De studio van Harry – unieke plek van artistieke ontmoetingen – leverde cultureel een substantiële bijdrage aan de stad Amsterdam. Dit is lang buiten de openbaarheid gebleven. Tot op dit moment, het ogenblik waarop men het boek* openslaat. 

Stap in de wereld van deze veelzijdige fotograaf, een uniek kunstenaar. Ontdek de verborgen schat aan opnamen, geselecteerd uit het omvangrijke oeuvre van Harry Kleyn. 

Pionier in zijn vak, man van vele bijzondere beelden, doch van weinig woorden. Zijn beslissende afdruk-moment markeerde hij altijd kort en duidelijk: “daarom!”

Het is 2016, Harry’s 100ste geboortejaar en 33ste sterfjaar. Hèt moment om de archieven te openen en Harry’s kunstwerken uit de luwte te halen en voor de toekomst vast te leggen. Daarom!

*Harry Kleyn Amsterdams fotograaf uit Indië, ISBN/EAN: 978-90-819843-2-4, NUR-code 652

Harry Kleyn

(Sigli, Atjeh, Nederlands-Indië, 9 juli 1916 – Amsterdam, 7 november 1983) was een Amsterdams fotograaf uit Nederlands-Indië.

Leven en werk

Harry Kleyn was de zoon van Louis Kleyn (Delft/Leiden), bankmanager in Nederlands-Indië en zijn Indische vrouw met de koosnaam Bibi. Vader Louis was tevens initiatiefnemer van het Indo-Europeesch Verbond (IEV) aldaar (https://nl.wikipedia.org/wiki/Indo-Europeesch_Verbond)

Harry kwam in de zomer van 1928 vanuit Indië naar Amsterdam om hier naar de HBS te gaan. 1928, de Olympische Spelen in Amsterdam waren in volle gang. Het huis waar hij bij zijn familie ging wonen, Koninginneweg 181, was een prachtige uitvalsbasis richting Olympisch Stadion.

In 1934 startte hij de praktijkopleiding tot fotograaf bij Fotoatelier M.H. Laddé, zwager van Merckelbach.

Daarna ontwikkelde hij zich tot een zeer veelzijdig fotograaf.

Tussen 1937 en 1940 was hij bedrijfstechnisch fotograaf bij Van Leer’s Vatenfabriek en vervolgens 14 jaren bij de Koninklijke Hoogovens. Hij was daar als industrieel fotograaf en chef-fotograaf verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de fototechnische afdeling.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest hij onderduiken. In die tijd maakte hij illegale pasfoto’s ten behoeve van persoonsbewijzen.

Vanaf 1954 maakte hij vanuit zijn eigen bedrijf IPIM (International Presentations for Illustrated Magazines) – dat hij in 1940 bij de KvK had geregistreerd – reportages in verschillende Europese landen en produceerde hij in zijn studio artistieke foto’s, voornamelijk in zwart-wit.

In 1962 werd hij leidinggevend fotoredacteur van de Geïllustreerde Pers (GP) waaraan hij 13 jaren verbonden bleef. Hij was er verantwoordelijk voor het uitbouwen van de fototechnische afdeling.

In de periode daaraan voorafgaand (1959/1962) produceerde hij in opdracht van de GP een reeks fotoromans; de eerste op de Nederlandse markt. Deze verhalen speelden zich voornamelijk af in het decor van Amsterdam. Harry was de ontwerper, de regisseur, fotografeerde op locatie en deed de lay out. Daarmee was Harry pionier; de grondlegger van stripverhalen in gefotografeerde beelden. De verhalen verschenen in 22 edities van het tijdschrift Romance.

De GP was de uitgever van tijdschriften als Margriet, Revue, Viva, Romance en Avenue. In het souterrain van het pand aan de Stadhouderskade bevond zich de fotostudio, een legendarische broedplaats en plek van intensieve artistieke uitwisseling met tijdgenoten als Wina Born, Ed van der Elsken, Paul Huf, Sem Presser, Kees Scherer en Joop Swart. Evenals bij de Hoogovens maakte hij er ontelbare foto’s. Deze verschenen ‘met de onzichtbare hand’ (d.w.z. zonder naamsvermelding) in de tijdschriften en andere publicaties van de GP.

In 1975 vestigde Harry zich weer als zelfstandig fotograaf.

Onderwijl experimenteerde hij in zijn lab met de lijn-litho-methode en met de lumografie-techniek. Hij probeerde toen al uit wat later fotoshoppen was: handmatig een beeld aanpassen naar eigen inzicht.

Hij maakte honderden portretten in eigen atelier.

Hij reisde dikwijls t.b.v. foto’s voor ansichtkaarten in opdracht van Jos-pe (1925-1983 één van de grootste prentbriefkaartuitgeverijen)

Harry trouwde in 1942 (1943 in de kerk) met Thecla Niehe. Zij was toen al zo’n zes jaren zijn model en muze. Ze kregen twee kinderen; dochter Vivian (1946) en zoon Louis (1948). In 1943 huurde hij het bovenhuis Van Baerlestraat op nr. 7 (een pand anno 1877), waar het gezin woonde en waar Harry zijn atelier en laboratorium had. Hij woonde en werkte er 40 jaar lang.

In de buurt waren veel kunstenaars en couturiers gevestigd, zoals de beeldhouwer Han Wezelaar, regisseur Erik de Vries en de couturiers Dick Holthaus, Edgar Vos, Frans Molenaar en Fong Leng, hoedenmaker David Vos, schrijfster Annie M.G. Schmidt…

Het atelier van Harry was een artistieke ontmoetingsplaats. Thecla had daarin ook een belangrijke rol. Zij organiseerde mede modeshows voor onder anderen de couturier Ferry Offerman. En zij runde in de avonduren een balletstudio in Harry’s atelier.

In 1979 ondernam Harry samen met Thecla een reis naar Indonesië, waar hij het graf van zijn vader († 1932) in Bandoeng bezocht. Op de terugreis via Singapore schafte hij daar camera’s, lenzen en telelenzen aan. Dit opende voor hem de mogelijkheid tot nieuwe fotografische experimenten.

Op 3 maart 1980 vonden in de Van Baerlestraat heftige rellen plaats. De politie maakte toen met pantservoertuigen en waterkanonnen een einde aan de bezetting door krakers van een pand aan de Vondelstraat, net over de brug over het Vondelpark. Harry maakte vanaf het dak van zijn huis vele opnamen. Deze zijn alle bewaard gebleven.

1983 – maandag 7 november: Harry overlijdt, bijna thuis, aan een hartstilstand, in het zicht van zijn geliefde leef- en werkplek.

Baanbrekend

In een aantal opzichten was Harry Kleyn als fotograaf baanbrekend:

• Hij experimenteerde met de lijnlitho-methode, het creëren van een scherp zwart/wit-contrast dat resulteerde in een futuristisch beeld; in zijn tijd een geheel nieuwe en innovatieve artistieke prestatie. Deze fotowerken waren onder meer te zien op de tentoonstelling ter gelegenheid van ‘Amsterdam 700’ in het Van Gogh Museum, waarbij Harry de award 3e prijs voor zijn lijnlitho-methode werd toegekend.
• Grondlegger van foto-beeldverhalen in Nederland (1958-1962), Romance, voor Geïllustreerde Pers: verhaal, regie, fotowerk en layout.
• Hij onderzocht de mogelijkheden van de abstracte fotokunst in zwart/wit met opmerkelijke resultaten: de lumografie-techniek en een vorm van Photoshop avant la lettre.
• Zijn industriële fotografie maakte hij geschikt om te documenteren, een toepassing die in die tijd in opkomst was. Met name voor het vastleggen van bedrijfshistorie, van onder meer Van Leer’s Vatenfabrieken, de Hoogovens en De Nederlandsche Bank.

Tentoonstellingen

Solo-exposities

• Hoogovens (1953) 
• Airport Schiphol Frommer (1976)
• Mode Academie Charles Montaigne (postuum, 1987)

Deelname aan

• • Arti et Amititiae, Amsterdam, vijfmaal deelname aan de tentoonstellingen (1947/1960)
• • Chicago, zevenmaal deelname aan de jaarlijkse International Exhibition of Nature Photography (1948/1955)
• • Zuid Afrika (1948) Salon of Photography
  • . Havana (1949) Salon Internacional de Arte Fotografico
• • Van Gogh Museum (1975), tentoonstelling ter gelegenheid van Amsterdam 700
• * Stadsarchief Amsterdam (2023/2024) ‘Bewaard voor de stad’

Prijzen (awards)

• • Onderscheiding, 2e prijs Stichting Amsterdam-Rijnkanaal ter gelegenheid van de  opening van dat kanaal (1952).
• • Onderscheiding, 3e prijs voor zijn lijnlitho-methode, wegens nieuwe artistieke prestatie – expositie Van Gogh Museum (1975).

Publicaties

Harry Kleyn, Amsterdams fotograaf uit Indië, een monografie met ca. 150 foto’s, 2019. Sous double signature Vivian en Louis Kleyn (uitgeverij IPIM, 150 blz. ISBN 9789081984324, nur-code 652.).

 

Harry’s eigen publicaties

Lidmaatschappen 

• Het Fotografengilde (vanaf 1941)
• Nederlandsche Fotografen Patroonsvereniging (vanaf 1941)
• Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten, NVF (vanaf 1962)
• Arti et Amicitiae, Amsterdam
• De Kring, Amsterdam
• Kiekeboe, (vanaf 1958), later in ICC Vondelpark
• Gkf, Beroepsvereniging van Fotografen

Nalatenschap

In 2023 deden de erven Vivian en Louis Kleyn een schenking aan het Stadsarchief Amsterdam, waar vijf meter werd vrijgemaakt voor dit oeuvre. Sindsdien bevindt het archief van Harry Kleyn zich aldaar. De digitalisering en het beheer zijn daar in goede handen. De fotografische materialen zoals studiolampen, fototoestellen met statieven, laboratoriuminstrumenten, e.d. zijn in beheer bij Jan Willem Duns die IPIM na het overlijden van Harry in 1983 heeft voortgezet. 

Diverse van de foto’s zijn tevens ondergebracht in openbare collecties: het Amsterdams Gemeentearchief, het Utrechts Archief en het archief van  Spaarnestad  (dit laatste archief is opgenomen in het gedigitaliseerde Nationaal Archief, https://www.nationaalarchief.nl).

Foto-ateliers Laddé, vorming tot fotograaf (1932-1937)

Na het overlijden van zijn vader Louis (12-9-’32) in Nederlands-Indië was Harry vijf jaar bij Foto-ateliers Laddé (Nieuwendijk 57-59), van eind 1932 tot en met 1937.  Eerst om het vak in de praktijk te leren. Vervolgens als volleerd fotograaf, waarbij portretfotografie de kernactiviteit was, het specialisme van Laddé. Afnemende klandizie (oorlogsdreiging ?) bij Laddé betekende voor Harry een nieuwe uitdaging. Aansluitend werd hij fotograaf bij Van Leer’s Walsbedrijven in Velsen.

————————————————————————————————-

uit:   https://depthoffield.universiteitleiden.nl/0203f05nl/

Over Atelier Laddé en Jacob Merkelbach

[…] serieuzer werd het vak voor hem [Jacob Merkelbach] toen hij in het atelier van zijn zwager Machiel Laddé kwam te werken. Atelier Laddé was al snel na de oprichting een druk bezochte zaak met veel personeel. Met een grote portretcamera moest Jakob Merkelbach de Amsterdamse burgerij fotograferen. Ruim tien jaar werkte hij in dit bedrijf en deed er zeer veel ervaring op.

In dienst van zijn zwager kreeg Merkelbach de fotografische technieken perfect onder de knie en verdiende bovendien voldoende om zich na verloop van tijd zelfstandig te kunnen vestigen

Begin 1900: opent de alom bekende fotograaf Jacob Merkelbach op 13 april 1913 een atelier aan het Leidseplein 29 te Amsterdam op de vijfde etage van het gebouw van Hirsch & Cie.  Dit nadat tegen het einde van de 19e eeuw Merkelbach’s zaak aan de Nieuwendijk 57-59 een belangrijk verkoopadres voor camera’s was geworden.

—————————————————————————————————-

 

 

Curriculum vitae